Home > Neuropathie > Infecties > AIDS en HIV neuropathie pijnen behandelen

AIDS en HIV neuropathie pijnen behandelen

HIV neuropathie en neuropathische pijnen. Deze kunnen zowel door het ziekteproces ontstaan, als door bijwerkingen van een aantal anti-AIDS middelen. Deze middelen kunnen namelijk neurotoxisch zijn, giftig voor de zenuwen. En HIV zelf veroorzaakt chronische ontstekingen in het zenuwweefsel.

Pijn bij HIV neuropathie reageert helaas niet op de meest voorgeschreven pijnstiller, pregabaline (Lyrica), noch op andere veel gekozen pijnstillers (zoals amitriptyline). Er moet dus iets anders verzonnen worden.

De neuropathische pijnen bij AIDS, en de AIDS- of HIV-vermoeidheid kunnen we via een aantal verschillende behandelingen benaderen, die we in ons centrum samengesmeed hebben tot een anti-HIV-pijn-behandelprotocol.

Dit protocol steunt vooral op de inzet van natuurlijke middelen, waarbij we pogen om pijnen te verminderen, ontstekingen tegengaan, en de zenuw beschermen. We zetten ook gespecialiseerde pijnstillende cremes in. Tot nu toe reageerden een aantal patienten goed op dit protocol.

Samen sterk tegen HIV neuropathie

Samen sterk tegen HIV neuropathie

Enkele jaren geleden werden de resultaten gepubliceerd van een groot onderzoek naar de waarde van een van het meest voorgeschreven pijnmiddel tegen neuropathische pijn: pregabaline (Lyrica). De studie liet zien dat deze bekende stof niet werkzamer was dan placebo. [1]. Andere studies hadden al eerder aangetoond dat andere vaak voorgeschreven pijnstillers, zoals amitriptyline en mexiletine ook onwerkzaam zijn. [2][3] Bovendien leiden de bijwerkingen vaak tot cognitieve stoornissen (verwardheid, geheugen problemen) [4] De slechte effectiviteit en de problemen van de bijwerkingen zijn ook de ervaring van vele HIV patienten. Ook combinaties tussen acupunctuur en deze middelen leidt niet tot adequate pijnstilling.[5] Wij hebben jaren gezocht naar een goed alternatief voor deze stoffen en hebben dat ook gevonden.

HIV neuropathie

HIV neuropathie is een vervelende aandoening. Brandende pijnen, scherpe stekende pijnen en gevoelloosheid soms in de voeten (painful numbness genoemd, of ook wel anesthesia dolorosa). De meest voorkomende pijn is vaak aan de zolen, en dan des nachts. En er is veel verlies van de kwaliteit van leven. [6] Ongeveer 30% van alle mensen met HIV hebben verschijnselen van een HIV neuropathie. Dunne zenuwvezel beschadigingen spelen zeker een rol.

In de eerste plaats is HIV neuropathie een duidelijke bijwerking van de behandeling met bepaalde HIV remmers, zoals bijvoorbeeld stavudine (d4T) en zidovudine (ZDV), maar ook door andere HIV remmers. Daarnaast is de ziekte zelf een factor die HIV neuropathie in de hand kan werken. Dat laatste is al bekend vanaf de 80ger jaren van de vorige eeuw. [7][8][9] Het perifere zenuwstelsel bij de HIV patient wordt dus van 2 kanten bedreigt, van de infectie zelf uit, en door de bijwerkingen van de HIV remmers. Er wordt in de literatuur het volgende onderscheid gemaakt:

1. HIV neuropathie door de infectie: distale sensorische neuropathie en are known as distal sensory (HIV-DSP)
2. HIV neuropathie door de antiretrovirale therapy (ART),de antiretrovirale ‘drug-induced’ toxische neuropathie (ATN) [10]

In de kliniek is het onderscheid vaak erg moeilijk te maken.

In het totaal zijn er ruim 1000 artikelen over HIV neuropathie te vinden in de medische literatuur, de eerste in 1983, en dan elk jaar verschijnen er zo tussen de 30 en de 80 publicaties. Er komen verschillende soorten neuropathie voor, zowel van het axon als van de myeline schede. Hoe ouder de patient, hoe meer kans op een neuropathie.[11]

Oorzaak neuropathische pijn bij HIV neuropathie

HIV neuropathie door glia ontsteking

HIV neuropathie door glia ontsteking

In de eerste plaats kan AIDS en HIV zelf leiden tot chronische ontstekingen in hersenen, o.a. van het bindweefsel, de gliacellen, hetgeen bijdraagt tot verergering van de pijngewaarwording. [12] Er wordt ook gesproken bij de HIV neuropathie van zogenaamde ‘aberrante glia-neuron signaling’, een pathologische samenspraak dus tussen bindweefsel en zenuwweefsel.

HIV neuropathie heeft ook te maken met de giftigheid van die stoffen die ingezet worden tegen de infectie voor de energiecentrales van de zenuwcellen, de mitochondria. [13] Beschadiging van mitochondrien lijkt een steeds belangrijkere factor te zijn bij bepaalde neuropathie vormen, waaronder de HIV neuropathie. [14] d4T lijkt vooral een effect te hebben op de myelinisatie (beschermingslaag) van de zenuwen en zou kunnen leiden tot een ander soortige neuropathie dan de andere anti HIV middelen. [15] De nieuwe anti HIV middelen (combination antiretroviral therapy, cART)lijken ook neuropathie te veroorzaken, maar die neuropathie blijft vaak zonder symptomen (subklinisch). [16]

In ons behandelprotocol voor neuropathische pijnen hebben we een aantal interventies opgenomen, op basis van onderzoek en patienten rapportages. [17][18][19] Een ervan die we veel hanteren is bijvoorbeeld palmitoylethanolamide, een zogenaamde PPAR receptor agonist en een natuurlijke stof en supplement. [20] Deze stof is niet alleen ontstekingsremmend en pijnstillend, maar beschermd de zenuwen ook tegen schadelijke invloeden, zoals bijvoorbeeld giftigheid en bijwerkingen van anti-kanker middelen. [21][22][23][24][25][26] Daarnaast, en misschien wel het belangrijkst, remt palmitoylethanolamide de pathologische interacties tussen glia en de zenuwcel, die hierboven afgebeeld staat, en versterkt de afweer tegen infecties. [27][28] Verder lijkt het van groot belang dat in een HIV model van neuropathische pijn palmitoylethanolamide-afbraak remmende stoffen een positief effect hebben, en tot minder pijn leiden. [29] Cannabis werkt mogelijk ook via een vergelijkbaar mechanisme, en zou als pijnstilling zeker ook overwogen dienen te worden. [30]

Neuropathie door anti-AIDS middelen

HIV Neuropathie en neuropathie-gerelateerde klachten komen steeds vaker voor bij AIDS en HIV positieve patienten. [31][32][33]

De perifere neuropathie kan dus en samenhangen met HIV en ook een bijwerking zijn van diverse HIV-remmers. Vooral de ‘nucleoside reverse transcriptase inhibitors’ (NRTIs), ook wel de “d-drugs” genoemd, veroorzaken neuropathische klachten: ddI: Didanosine, Videx® ddC: Zalcitabine, Hivid® d4T: Stavudine, Zerit® De NRTIs Stavudine/didehydro-deoxythymidine/d4T, didanosine/2′,3′-dideoxyinosine/ddI, en zalcitabine/2′,3′-dideoxycytidine/ddC), zijn allen neurotoxisch en veroorzaken een dosis-afhankelijke perifere neuropathie. Dat wil zeggen hoe hoger de dosering, hoe meer kans op neuropathie.

Andere NRTIs (3TC [Epivir®  en AZT [Retrovir®], en abacavir [Ziagen®], samen met de non-nucleoside reverse transcriptase inhibitors (NNRTIs) en de protease inhibitors, hebben die bijwerking minder.

Als de neuropathie veroorzaakt wordt door een bijwerking van een anti-viraal middel stopt de internist vaak met dat middel. De neuropathische pijn is echter lastig te behandelen, en meest voor de hand liggende middelen zijn niet effectief [34]:

Unfortunately, many conventional agents utilized as pharmacologic therapy for neuropathic pain are not effective for providing satisfactory analgesia in painful HIV-related distal sensory polyneuropathy, because the molecular mechanisms of the painful HIV-SDP are not clear in detail.

Behandeling van HIV neuropathie en neuropathische pijnen

Het is duidelijk geworden uit vele studies besproken in de inleiding van dit stuk, dat klassieke pijnstillers bij HIV  neuropathische pijnen niet werkzaam zijn. Dat bovendien vele mensen last hebben van de bijwerkingen. Vandaar dat we een bijwerkingsvrije en effectieve behandelwije hebben proberen te ontwikkelen. Hieronder de componenten daarvan.

1. Palmitoylethanolamide

Hierboven gingen we al even in op de relevantie van het zenuwbeschermende en pijnstillende supplement palmitoylethanolamide. Elders op deze site vindt u daar veel over. Hier is het relevant om op te merken dat de drie-voudige werking: ontstekinsremming en glia-modulatie, pijnstilling en zenuwbescherming hetgeen de stof bij uitstek geschikt maakt bij pijnlijke neuropathie.

Er zijn veel factoren die bijdragen aan de neuropathische pijn, waaronder ook het bindweefsel in het ruggenmerg (glia). Dat is de meest moderne visie rond HIV neuropathische pijn en het wordt genoemd spinal microgliosis. Spinale microgliose is ook een van de redenen dat wij met de glia-modulator en pijnstiller palmitoylethanolamide werken. [35]

Wij geven de voorkeur aan PEA capsules met het PEA-opt keurmerk, omdat die langdurig op werking en veiligheid getest zijn.
De dosering bij HIV neuropathie is: begin 1-2 maanden met 3 capsules van 400 mg/dag, bij onvoldoende effect verhoog de dosis tot het dubbele voor nog een maand. Evalueer de effecten dan na 2-3 maanden. Bij onvoldoende effect stoppen, bij voldoende effect trachten de dagelijkse dosis terug te brengen op 3 maal 400 mg.

2. Overige middelen

Wij werken in onze behandelcentrum voor neuropathische pijnen ook met een cocktail van bepaalde PEA aanvullende beschermende middelen tegen de bijwerkingen van de anti-AIDS-middelen. Deze middelen hebben tevens in bepaalde gevallen een pijnstillende werking. Acetyl-l-Carnitine (ALC) is daar een voorbeeld van.[36] Over deze natuurlijke stof werd kortgeleden nog opgemerkt dat de effecten op basis van meer dan 1700 patienten zinvol zijn:

Double-blinded studies involved 1773 patients. Statistical evaluations evidenced reduction of pain, improvements of nerve function and trophism. In conclusion, ALC represents a consistent therapeutic option for peripheral neuropathies, and its complex effects, neurotrophic and analgesic, based on epigenetic mechanism, open new pathways in the study of peripheral nerve disease management.

3. PENS indien zinvol

Acupunctuur is vermoedelijk niet zinvol. [5]
Soms zetten we in sommige gevallen een bepaalde stimulatie van de zenuwen in, waardoor pijnsignalen verminderen, de PENS genoemd.[38][39] Dat laatste doen we op een voorzichtige wijze, omdat soms mensen met neuropathische pijnen juist verergering ervaren na elektrische stimulatie van de zenuwen. In gecontroleerde studies lijkt PENS een zekere pijnstilling te kunnen veroorzaken. [40]

4. Cannabis en Capsaicine

Ook Cannabis kan ingezet worden bij HIV pijnlijke neuropathie. [41][42] Capsaisine creme of pleisters worden ook wel ingezet. [43][44][45] Capsaicine creme werkt allen bij een enkele patient (10%; NNT=10). Veel patienten vinden capsaicine echter te veel branden op de huid, en Cannabis roken, daar kiezen sommigen ook liever niet voor. Het gebruik van Wietolie zou daarvoor een alternatief kunnen zijn.

6. Lokale pijnstillende cremes

Elders op deze website veel informatie over deze cremes. Bij HIV pijnen beginnen we meestal met een 10% ketamine creme. De cremes worden door een gespecialiseerde apotheker gemaakt en zijn bewezen effectief bij neuropathische pijnen. [46] De cremes verlichten de pijn bij de meeste patienten binnen 30 minuten na opbrengen.

Aanvullende Literatuur

Famularo-G. Moretti,S. et al: Acetyl-carnitine deficiency in AIDS patients with neurotoxicity on treatment with antiretroviral nucleoside analogues. AIDS 1997,11:185-190.

Shlay-JC, Chaloner-K et al: Acupuncture and amitriptyline for pain due to hiv-related peripheral neuropathie: A randomized controlled trial. JAMA nov 11 1998 vol 280. No.18.

Tosches-WA, Cohen-CJ, Day-JM: A pilot study of acupuncture for the symptomatic treatment of hiv associated peripheral neuropathy (PN). Int Conf AIDS. 1992 Jul 19-24; 8(3):141 (abstract no. PuB 7554).

Nasta-P, Carosi-GP et al: Efficacy of a standardized acupuncture regimen for neuropathic pain in HIV patients. Int Conf AIDS. 1998;12:1083 (abstract no. 60453).

Galantino-ML, Okoro-Eke-ST et al: Use of noninvasive electroacupunture for the treatment of HIV-related peripheral neuropathy: A pilot study. J Altern Complement Med. 1999 (5):135-142.

Hart AM, Wilson AD, Montovani C et al. Acetyl-l-carnitine: a pathogenesis based treatment for HIV-associated antiretroviral toxic neuropathy. AIDS 2004; 18: 1549-1560.

Sima AA, Calvani M, Mehra M et al. Acetyl-l-carnitine imoproves pain, nerve regeneration, and vibratory perception in patients with chronic diabetic neuropathy: an analysis of two randomized placebo-controlled trials. Diabetes Care 2005; 28: 89-94.

En ook vanaf 2009 blijven artikelen die de pijnverminderende werkzaamheid van bijvoorbeeld het acetyl-l-carnitine bij AIDS neuropathie steunen verschijnen. [47]

Versie oktober 2009; Auteurs: Prof.dr. Jan M. Keppel Hesselink, en Drs. David J. Kopsky, artsen, revisie juni 2015, JMKH

Referentie

[1] Simpson DM, Schifitto G, Clifford DB, Murphy TK, Durso-De Cruz E, Glue P, Whalen E, Emir B, Scott GN, Freeman R; 1066 HIV Neuropathy Study Group. | Pregabalin for painful HIV neuropathy: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. | Neurology. | 2010 Feb 2;74(5):413-20.

[2] Kieburtz K1, Simpson D, Yiannoutsos C, Max MB, Hall CD, Ellis RJ, Marra CM, McKendall R, Singer E, Dal Pan GJ, Clifford DB, Tucker T, Cohen B. | A randomized trial of amitriptyline and mexiletine for painful neuropathy in HIV infection. AIDS Clinical Trial Group 242 Protocol Team. | Neurology. | 1998 Dec;51(6):1682-8.

[3] Kemper CA1, Kent G, Burton S, Deresinski SC. | Mexiletine for HIV-infected patients with painful peripheral neuropathy: a double-blind, placebo-controlled, crossover treatment trial. | J Acquir Immune Defic Syndr Hum Retrovirol. | 1998 Dec 1;19(4):367-72.

[4] Cysique LA1, Maruff P, Brew BJ. | Valproic acid is associated with cognitive decline in HIV-infected individuals: a clinical observational study. | BMC Neurol. | 2006 Dec 6;6:42.

[5] Shlay JC, Chaloner K, Max MB, Flaws B, Reichelderfer P, Wentworth D, Hillman S, Brizz B, Cohn DL. | Acupuncture and amitriptyline for pain due to HIV-related peripheral neuropathy: a randomized controlled trial. Terry Beirn Community Programs for Clinical Research on AIDS. | JAMA. | 1998 Nov 11;280(18):1590-5.

[6] Sandoval R, Roddey T, Giordano TP, Mitchell K, Kelley C. | Pain, sleep disturbances, and functional limitations in people living with HIV/AIDS-associated distal sensory peripheral neuropathy. | J Int Assoc Provid AIDS Care. | 2014 Jul-Aug;13(4):328-34.

[7] Snider WD, Simpson DM, Nielsen S, Gold JW, Metroka CE, Posner JB. | Neurological complications of acquired immune deficiency syndrome: analysis of 50 patients. | Ann Neurol. | 1983 Oct;14(4):403-18.

[8] Chavanet PY1, Giroud M, Lancon JP, Borsotti JP, Waldner-Combernoux AC, Pillon D, Maringe E, Caillot D, Portier H. | Altered peripheral nerve conduction in HIV-patients. | Cancer Detect Prev. | 1988;12(1-6):249-55.

[9] Lger JM1, Bolgert F, Bouche P, Chaunu MP, Hauw JJ, Cathala HP, Brunet P. | [The peripheral nervous system and HIV infection. 13 cases]. | Rev Neurol (Paris). | 1988;144(12):789-95.

[10] Margolis AM1, Heverling H, Pham PA, Stolbach A. | A review of the toxicity of HIV medications. | J Med Toxicol. | 2014 Mar;10(1):26-39. doi: 10.1007/s13181-013-0325-8.

[11] G A1, S PK2, B N3, Bs N4. | HIV Associated Sensory Neuropathy. | J Clin Diagn Res. | 2014 Jul;8(7):MC04-7. doi: 10.7860/JCDR/2014/8143.4531. Epub 2014 Jul 20.

[12] Galligan JJ1. | HIV, opiates, and enteric neuron dysfunction. | Neurogastroenterol Motil. | 2015 Apr;27(4):449-54. doi: 10.1111/nmo.12539.

[13] Shikuma CM1, Bennett K, Ananworanich J, Gerschenson M, Teeratakulpisarn N, Jadwattanakul T, DeGruttola V, McArthur JC, Ebenezer G, Chomchey N, Praihirunkit P, Hongchookiat P, Mathajittiphun P, Nakamoto B, Hauer P, Phanuphak P, Phanuphak N; SEARCH 003 protocol team. | Distal leg epidermal nerve fiber density as a surrogate marker of HIV-associated sensory neuropathy risk: risk factors and change following initial antiretroviral therapy. | J Neurovirol. | 2015 May 22. [Epub ahead of print]

[14] Flatters SJ1. | The contribution of mitochondria to sensory processing and pain. | Prog Mol Biol Transl Sci. | 2015;131:119-46. doi: 10.1016/bs.pmbts.2014.12.004. Epub 2015 Feb 7.

[15] Garcia-Perez E1, Sol R, Sumalla M, Serra J. | BEHAVIORAL AND ELECTROPHYSIOLOGICAL ABNORMALITIES IN TWO RAT MODELS OF ANTIRETROVIRAL DRUG-INDUCED NEUROPATHY. | Pain. | 2015 Apr 24. [Epub ahead of print]

[16] Lee AJ1, Bosch RJ, Evans SR, Wu K, Harrison T, Grant P, Clifford DB. | Patterns of peripheral neuropathy in ART-nave patients initiating modern ART regimen. | J Neurovirol. | 2015 Apr;21(2):210-8. doi: 10.1007/s13365-015-0327-1. Epub 2015 Feb 13.

[17] Ellis RJ, Toperoff W, Vaida F, van den Brande G, Gonzales J, Gouaux B, Bentley H, Atkinson JH. | Smoked medicinal cannabis for neuropathic pain in HIV: a randomized, crossover clinical trial. | Neuropsychopharmacology. | 2009 Feb;34(3):672-80. Epub 2008 Aug 6.

[18] Herzmann C, Whiting SJ, Thomas M, Byrne P, Johnson MA, Youle M. | Pharmacokinetics of acetyl-L-carnitine given in single or multiple doses to HIV-1 Infected patients with toxic peripheral polyneuropathy. | Open AIDS J. | 2008;2:39-42. Epub 2008 Jun 4.

[19] Simpson DM, Brown S, Tobias J; NGX-4010 C107 Study Group. | Controlled trial of high-concentration capsaicin patch for treatment of painful HIV neuropathy. | Neurology. | 2008 Jun 10;70(24):2305-13.

[20] Freitag CM1, Miller RJ1. | Peroxisome proliferator-activated receptor agonists modulate neuropathic pain: a link to chemokines? | Front Cell Neurosci. | 2014 Aug 20;8:238. doi: 10.3389/fncel.2014.00238. eCollection 2014.

[21] Truini A, Biasiotta A, Di Stefano G, Cesa SL, Leone C, Cartoni C, Federico V, Petrucci MT, Cruccu G. | Palmitoylethanolamide Restores Myelinated-Fibre Function in Patients with Chemotherapy-Induced Painful Neuropathy. | CNS Neurol Disord Drug Targets. | 2012 Jan 10. [Epub ahead of print]

[22] Alhouayek M1, Muccioli GG2. | Harnessing the anti-inflammatory potential of palmitoylethanolamide. | Drug Discov Today. | 2014 Oct;19(10):1632-9. doi: 10.1016/j.drudis.2014.06.007. Epub 2014 Jun 17.

[23] Mattace Raso G1, Russo R1, Calignano A2, Meli R1. | Palmitoylethanolamide in CNS health and disease. | Pharmacol Res. | 2014 Aug;86:32-41. doi: 10.1016/j.phrs.2014.05.006. Epub 2014 May 17.

[24] Fidaleo M, Fanelli F, Ceru MP, Moreno S1. | Neuroprotective properties of peroxisome proliferator-activated receptor alpha (PPAR?) and its lipid ligands. | Curr Med Chem. | 2014;21(24):2803-21.

[25] Skaper SD, Facci L, Giusti P. | Glia and Mast Cells as Targets for Palmitoylethanolamide, an Anti-inflammatory and Neuroprotective Lipid Mediator. | Mol Neurobiol. | 2013 Oct;48(2):340-52. doi: 10.1007/s12035-013-8487-6. Epub 2013 Jun 28.

[26] Kapoor S. | Emerging neuroprotective effects of N-palmitoylethanolamide besides its significant antinociceptive effects. | Pain Med. | 2013 May;14(5):773-4. doi: 10.1111/pme.12118. Epub 2013 Apr 12.

[27] Redlich S1, Ribes S, Schtze S, Nau R. | Palmitoylethanolamide stimulates phagocytosis of Escherichia coli K1 by macrophages and increases the resistance of mice against infections. | J Neuroinflammation. | 2014 Jun 14;11:108. doi: 10.1186/1742-2094-11-108.

[28] Skaper SD, Facci L, Giusti P. | Mast cells, glia and neuroinflammation: partners in crime? | Immunology. | 2013 Sep 11. doi: 10.1111/imm.12170. [Epub ahead of print]

[29] Nasirinezhad F1, Jergova S1, Pearson JP2, Sagen J3. | Attenuation of persistent pain-related behavior by fatty acid amide hydrolase (FAAH) inhibitors in a rat model of HIV sensory neuropathy. | Neuropharmacology. | 2014 Dec 5. pii: S0028-3908(14)00440-7. doi: 10.1016/j.neuropharm.2014.11.024. [Epub ahead of print]

[30] Larriviere DG. | Medical marijuana for HIV-associated sensory neuropathy: legal and ethical issues. | Continuum (Minneap Minn). | 2014 Oct;20(5 Peripheral Nervous System Disorders):1426-9. doi: 10.1212/01.CON.0000455871.22814.e3.

[31] Power C, Boissé L, Rourke S, Gill MJ. | NeuroAIDS: an evolving epidemic. | Can J Neurol Sci. | 2009 May;36(3):285-95.

[32] Letendre SL, Ellis RJ, Everall I, Ances B, Bharti A, McCutchan JA. | Neurologic complications of HIV disease and their treatment. | Top HIV Med. | 2009 Apr-May;17(2):46-56.

[33] Ellis RJ, Marquie-Beck J, Delaney P, Alexander T, Clifford DB, McArthur JC, Simpson DM, Ake C, Collier AC, Gelman BB, McCutchan JA, Morgello S, Grant I; CHARTER Group. | Human immunodeficiency virus protease inhibitors and risk for peripheral neuropathy. | Ann Neurol. | 2008 Nov;64(5):566-72.

[34] Hao S1. | The Molecular and Pharmacological Mechanisms of HIV-Related Neuropathic Pain. | Curr Neuropharmacol. | 2013 Sep;11(5):499-512. doi: 10.2174/1570159X11311050005.

[35] Blackbeard J1, Wallace VC, O'Dea KP, Hasnie F, Segerdahl A, Pheby T, Field MJ, Takata M, Rice AS. | The correlation between pain-related behaviour and spinal microgliosis in four distinct models of peripheral neuropathy. | Eur J Pain. | 2012 Nov;16(10):1357-67. doi: 10.1002/j.1532-2149.2012.00140.x. Epub 2012 Mar 29.

[36] Scarpini E1, Sacilotto G, Baron P, Cusini M, Scarlato G. | Effect of acetyl-L-carnitine in the treatment of painful peripheral neuropathies in HIV+ patients. | J Peripher Nerv Syst. | 1997;2(3):250-2.

[37] Shlay JC, Chaloner K, Max MB, Flaws B, Reichelderfer P, Wentworth D, Hillman S, Brizz B, Cohn DL. | Acupuncture and amitriptyline for pain due to HIV-related peripheral neuropathy: a randomized controlled trial. Terry Beirn Community Programs for Clinical Research on AIDS. | JAMA. | 1998 Nov 11;280(18):1590-5.

[38] Slotty PJ1, Vesper J, Pohlmeier K, Wille C. | Predicting outcome in peripheral nerve stimulation for chronic neuropathic pain. | Neuromodulation. | 2013 Sep-Oct;16(5):483-8; discussion 488-9. doi: 10.1111/ner.12091. Epub 2013 Aug 6.

[39] Heidland A1, Fazeli G, Klassen A, Sebekova K, Hennemann H, Bahner U, Di Iorio B. | Neuromuscular electrostimulation techniques: historical aspects and current possibilities in treatment of pain and muscle waisting. | Clin Nephrol. | 2013 Jan;79 Suppl 1:S12-23.

[40] Raphael JH1, Raheem TA, Southall JL, Bennett A, Ashford RL, Williams S. | Randomized double-blind sham-controlled crossover study of short-term effect of percutaneous electrical nerve stimulation in neuropathic pain. | Pain Med. | 2011 Oct;12(10):1515-22. doi: 10.1111/j.1526-4637.2011.01215.x. Epub 2011 Aug 23.

[41] Abrams DI1, Guzman M. | Cannabis in cancer care. | Clin Pharmacol Ther. | 2015 Mar 16. doi: 10.1002/cpt.108. [Epub ahead of print]

[42] Abrams DI, Jay CA, Shade SB, Vizoso H, Reda H, Press S, Kelly ME, Rowbotham MC, Petersen KL. | Cannabis in painful HIV-associated sensory neuropathy: a randomized placebo-controlled trial. | Neurology. | 2007 Feb 13;68(7):515-21.

[43] Katz NP1, Mou J, Paillard FC, Turnbull B, Trudeau J, Stoker M. | Predictors of Response in Patients with Post-herpetic Neuralgia and HIV-associated Neuropathy Treated with the 8% Capsaicin Patch (Qutenza). | Clin J Pain. | 2014 Dec 11. [Epub ahead of print]

[44] Stavros K1, Simpson DM. | Understanding the etiology and management of HIV-associated peripheral neuropathy. | Curr HIV/AIDS Rep. | 2014 Sep;11(3):195-201. doi: 10.1007/s11904-014-0211-2.

[45] Phillips TJ1, Cherry CL, Cox S, Marshall SJ, Rice AS. | Pharmacological treatment of painful HIV-associated sensory neuropathy: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. | PLoS One. | 2010 Dec 28;5(12):e14433. doi: 10.1371/journal.pone.0014433.

[46] Kopsky DJ1, Keppel Hesselink JM, Bhaskar A, Hariton G, Romanenko V, Casale R. | Analgesic effects of topical ketamine. | Minerva Anestesiol. | 2015 Apr;81(4):440-9. Epub 2014 May 22.

[47] Valcour V, Yeh TM, Bartt R, Clifford D, Gerschenson M, Evans SR, Cohen BA, Ebenezer GJ, Hauer P, Millar L, Gould M, Tran P, Shikuma C, Souza S, McArthur JC; AIDS Clinical Trials Group (ACTG) 5157 protocol team. | Acetyl-l-carnitine and nucleoside reverse transcriptase inhibitor-associated neuropathy in HIV infection. | HIV Med. | 2009 Feb;10(2):103-10.

Gerelateerde artikelen