Van neuritis naar het begrip neuropathie

De grote Britse neuroloog Gowers schreef in de 19e eeuw een belangrijk leerboek over neurologie, met een hoofdstuk over neuropathie, wat toen neuritis heette.

Want een ruime eeuw geleden dachten alle neurologen dat de oorzaak een ontsteking was. De drie onderdelen die met elkaar verwant waren, waren in die tijd neuritis, neuralgie en myalgie.

neuropathie gowersGowers zegt hier dat de termen multiple neuritis (polyneuropathie) en polyneuritis gebruikt worden om daarmee een ontstekingsproces van de zenuwen aan te duiden.

Onderscheid tussen ziekten

Hij vindt dat de term gedissemineerde neuritis niet goed is, omdat ook een geïsoleerde enkele zenuw aangedaan kan zijn.

En een van de belangrijkste stappen in de neurologie toen was dat men leerde onderscheid te maken tussen ziekten van de perifere zenuwen en die van het ruggenmerg.

Vervolgens geeft Gowers aan hoe polyneuropathie het eerst beschreven werd door de Franse arts Dumenil uit Rouen, in 1864 (zie 2e plaatje rechtsonder).

 Dumenil publiceerde zijn visie in een Frans tijdschrift: de Gazette hebdomadaire 1864 (No. 13 und 1866, 4-7.).

Van Neuritis naar neuropathie

Deze beschrijving van de geschiedenis van het polyneuritis en polyneuropathie begrip, vinden we geciteerd in het grote handboek Brain’s Diseases of the Nervous System van John Walton uit de jaren 1970.

In 1962 ontstond een nieuw hoofdstuk binnen de geschiedenis van de neuropathie.

Toen publiceerde de neuroloog J.A. Simpson een monografie met als titel: ‘The Neuropathies’. Hij gaf aan dat, behalve bij lepra, ontstekingen van de perifere zenuwen niet voorkwamen. En dat de term neuropathie dus de voorkeur verdiende.  

Het begrip neuritis rond 1900

Het inzicht dat er aandoeningen waren van de perifere zenuwen, die een soort beeld van amyotrofische verlamming gaven, ontstaat met het al geciteerde werk van Dumenil. Een overzicht van Prof. Adolf Struempell (1883) vermeldt:

  • Die ersten, genau untersuchten, hierher gehuerigen Faelle stammen yon Dumenil aus den Jahren 1864 und 1866. Sie blieben lange Zeit wenig beachtet. Dazu kommen Beobachtungen yon Eichhorst, Eisenlohr, Joffroy, Leyden und Grainger Stewart, welche, wenn auch zum Theil unter einander etwas verschieden. Doch alle mit Sicherheit als ausgedehnte primlire Erkrankungen in den peripheren Nerven ohne gleichzeitige nachweisliche Affection des Rueckenmarks aufzufassen sind. 

Tot ongeveer 1880 bleven veel vormen van polyneuropathie onbekend en miskend als aandoeningen van het ruggenmerg. In 1880 werd dat rechtgezet door de Duitse neuroloog Leyden, die toe het volgende over dat misverstand schreef.

Misverstand rechtgezet

  • Ein vorzeitig verallgemeinerter Analogieschlulss habe Verwirrung in die Lehre von der Polyneuritis gebracht. Weil man bel der spinalen Kinderlaehmung als anatomisches Substrat der Laehmungen eine Entztuendung in den grauen Vorderhornern des Rueckenmarks nachgewiesen habe, naehme man an, dass alle aehnlichen Muskelatrophien auf Rueckenmarksveraenderungen zu beziehen seien.

    Infolgedessen habe man bel pathologisch-anatomischischen Untersnchungen den Blick hauptsgchlich auf das Riickenmark gerichtet und sei mit geringfiigigen Veraenderungen daselbst zufrieden gewesen. Die peripheren nevoesen Apparate seien entweder ganz vernachlaessigt worden, oder man habe dort etwa vorgefundene Veraenderuegen selbstverstaendlich sis sekundaer gedeutet.  

We citeren een opmerking uit 1897, waarbij aantekening verdient dat toen nog weinig naar de pathologische anatomie van de polyneuritis was gekeken: 

  • Das Krankheitsbild der Polyneuritis, obwohl durch eine grosse Zahl casuistischer Mittheilungcn and auch durch nicht weinige anatomische Untersuchungen unsercm Verstaendnisse naher gcrUckt, enthaelt doch sicherlich in seiner klinischen wie pathologisch-anatomischen Seite Ztige, die noch wenig studirt sind.  

Aandoeningen van de perifere zenuwen

Het -itis aspect was dus zuiver op basis van de klinische indruk ontstaan. Of er werkelijk een ontsteking van de zenuwen was, dat stond nog open. Maar men ging er dus wel vanuit.  

Anno 1913 was het idee uitgekristalliseerd, het ging toen vooral om aandoeningen van de perifere zenuwen. In het leerboek van Oppenheim (1913) vinden we dan ook:

  • Die Polyneuritis ist eine Erkrankung des peripheren Nervensystems. Ara meisten betro9 sind die Endverzweigungen der Nerven. Degeneration sowie entziindliche Erscheinungen sind in wechselnden Kombinationen anzutreten. Die haufig auch im Rueckenmark zu findenden Veraenderungen sind riel zu geringfuegig, um als Ursache des Symptomenkomplexes gelten zu kuennen.  

In de negentiende eeuw was de visie op neuropathie soms erg eenvoudig. Ter illustratie de volgende: vrijwel alle neuropathie is door jicht.

  • Dr. Buzzard, referring to the question of the possibility of gout causing neuritis, to which reference was made by Mr. Hutchinson in his Bowman lecture, states: “I have very little doubt that neuritis is not seldom due to the presence of gout; the difficulty of proof is, of course, extremely great. I cannot lay claim to adduce anything which is absolutely positive upon this point, but some clinical observations, and especially certain electrical examinations which I have made appear to lend considerable strength to this view.”  

Neuritis en neuropathie anno 1970-1980

Het begrip neuropathie is met een hink-stap-sprong in de neurologische literatuur gekomen. Terwijl de eminente Nederlandse neuroloog J.P.Schade (later verguist door zijn rol in het verslaan van de maanreis) in 1970 de term neuropathie al onder de aandacht bracht, hanteerde de evenzo eminente neuroloog en leerboekschrijver Houston Merrit in 1979 nog steeds de term polyneuritis, in zijn toonaangevende boek ‘a textbook of neurology’.

Versie December 2010; Auteur: Prof. dr. Jan M. Keppel Hesselink 
‘Van neuritis naar het begrip neuropathie’

Bekijk hier de video’s van onze artsen.

De pijn pijplijn onder druk

Melatonine bij diabetische neuropathie
Echtscheiding door chronische pijn
Neuropathie door dwarslaesie

Bronnen 

  • Ein Beitrag zur Pathologie der Polyneuritis door Rosenblath, W. Journal of neurology, Volume: 9, Issue: 5-6 (January 1, 1897), pp: 311-330 
  • Zur Aetiologie und Symptomatologie der Polyneuritis. Abstract by Sett, E. European archives of psychiatry and clinical neuroscience, Volume: 61, Issue: 3 (March 1, 1920), pp: 563-602 
  • Polyneuritis recurrens, door Sherwood, M. Virchows Archiv, Volume: 123, Issue: 1 (January 1, 1891), pp: 166-182 
  • Polyneuritiden mit Crampi door Mayrhofer, J. European archives of psychiatry and clinical neuroscience, Volume: 117, Issue: 2 (August 1, 1944), pp: 367-388 
  • Zur Kenntniss der multiplen degenerativen Neuritis, door Strümpell, A. European archives of psychiatry and clinical neuroscience, Volume: 14, Issue: 2 (June 1, 1883), pp: 339-358 

Wat kunnen wij voor u betekenen?

Wat kunnen wij voor u betekenen?

Ik ga akkoord met de privacyverklaring*